โหระพาช้าง

ชื่อวงศ์ : LABIATAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Ocimum gratissmum L.

ชื่อสามัญ : –

ชื่อพื้นเมืองอื่น : กะเพราญวณ (กรุงเทพฯ) ; จันทร์หอม, เนียม (เชียงใหม่) ; จันทร์ขี้ไก่, นียมต้ม (แม่ฮ่องสอน) ; สะหลี่ดี (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ; ยี่หร่า, โหระพาช้าง (ภาคกลาง)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้พุ่ม (ExS) สูงประมาณ 1-3 เมตร ลำต้นและกิ่งอ่อนมีขน เมื่อแก่เกลี้ยง โคนต้นแข็ง

ใบ เป็นใบเดี่ยว ออกตรงข้าม ลักษณะใบรูปใบหอกแกมรี ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ขอบใบจักเป็นฟันเลื่อยหรือจักมน เฉพาะบริเวณโคนใบจะเรียบ มีขนละเอียดปกคลุมหรือมีขนประปราย ก้านใบยาว เล็ก มีขน

ดอก ออกเป็นช่อที่ยอดและที่ปลายกิ่ง ช่อดอกแบบกระจะหรือกระจะซ้อน แกนกลางช่อมีขนนุ่ม ริ้วประดับรูปไข่ ปลายเรียวแหลม ไม่มีก้าน ก้านดอกสั้นมาก กลีบเลี้ยงเชื่อติดกันเป็นหลอดรูประฆัง

ผล ค่อนข้างกลม เล็ก มีรอยย่นตามผิว มีกลิ่นหอมมากกว่าส่วนอื่น ๆ ของต้น เมื่อยังอ่อนเป็นสีเขียว พอแก่หรือสุกกลายเป็นสีน้ำตาล

นิเวศวิทยา

เป็นไม้กลางแจ้ง ชอบแดด ขึ้นตามที่รกร้างหรือตามข้างถนน และปลูกเพื่อเป็นยา นิยมปลูกเป็นพืชในครัวเรือน

การปลูกและขยายพันธุ์

เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนซุย และมีความชื้นปานกลาง ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ทั้งต้น รสเผ็ดปร่าหอม ปรุงเป็นยาเด็ก แก้พิษตานซาง แก้นอนสะดุ้งผวา

ใบ รสเผ็ดปร่า มีกลิ่นหอมมาก นำมาใช้ในทางยาได้โดยต้มเป็นยารมแก้ปวดและอัมพาต น้ำต้มใบใช้อมกลั้วคอ แก้แผลในปากสำหรับเด็ก ดื่มเป็นยาช่วยย่อย ขับปัสสาวะ แก้ปวดท้อง อาเจียน และขับลมในลำไส้ ให้ผายและเรอ ขับลมทั่วสรรพางค์กาย

เมล็ด รสเผ็ดปร่าหอม รับประทานเป็นยาแก้ปวดศีรษะ ปวดปลายประสาท และเป็นยาระบาย แก้บิด ทำให้อุจจาระไม่เกาะลำไส้ ถ่ายสะดวก

ผลสุก รสเผ็ดปร่าหอม ภายในผลที่สุกจะมีน้ำมัน ซึ่งกลั่นออกมาเป็นน้ำมันยี่หร่า ใช้เป็นยาขับลม แต่งกลิ่นอาหารให้หอม เช่น ขนมปัง ขนมเค้ก และอาหารอื่น ๆ ใช้เป็นเครื่องเทศ

วิธีและปริมาณที่ใช้

  1. รักษาแผลในปาก โดยนำใบสด 1 กำมือ ประมาณ 20-30 กรัม มาต้มในน้ำเดือด 500 ซีซี แล้วเคี่ยวให้เหลือ 250 ซีซี แล้วกรองเอาแต่น้ำใช้กลั้วคอ หรือดื่มเป็นยาช่วยย่อย ขับปัสสาวะ แก้ปวดท้อง อาเจียนและขับลมในลำไส้ให้ผายและเรอ
  2. เป็นยาระบายแก้ปวดศีรษะ โดยใช้เมล็ด 2-5 กรัม แช่ในน้ำ 250 ซีซี ปล่อยให้อิ่มตัวแล้วดื่ม
กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง