ว่านไพล

ชื่อวงศ์ : ZINGIBERACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Zingiber montanum (Koeing) Link ex Dietr.

ชื่อพ้อง : Zingiber purpureum Roscoe.

ชื่อสามัญ : –

ชื่อพื้นเมืองอื่น : มิ้นสะล่าง (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) ; ปูเลย,ปูลอย (ภาคเหนือ) ; ว่านไฟ (ภาคกลาง) ; ไพล (ยะลา)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้ล้มลุก (H) มีลำต้นใต้ดินลักษณะเป็นเหง้าขนาดใหญ่ เป็นข้อ ๆ เนื้อในหัวสีเหลืองแกมเขียว กลิ่นหอม ลำต้นเหนือดินที่เห็นคือกาบหรือโคนใบที่หุ้มซ้อนกัน

ใบ เป็นใบเดี่ยว แตกใบออกสลับกัน ลักษณะรูปใบหอก ขอบใบเรียว ปลายใบเรียวแหลม โคนใบมน แผ่นใบบาง เนื้อใบละเอียดสีเขียว โคนก้านใบแผ่ออกมีหูใบ

ดอก แทงช่อดอกออกจากเหง้าใต้ดิน รูปเห็ดหรือรูปกระบองโบราณมีใบประดับสีม่วงซ้อนกันแน่น รูปโค้งห่อรองรับเป็นกาบปิดแน่น และจะขยายเปิดอ้าออกให้เห็นดอกในภายหลัง กลีบดอกมีสีนวล ออกดอกระหว่างกลีบของใบประดับ

ผล เป็นผลแห้งแตก มีเมล็ดกลมแข็งขนาดเล็กอยู่ภายใน เปลือกเมล็ดสีน้ำตาลแกมเหลือง

นิเวศวิทยา

เป็นไม้ที่ขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่ว ๆ ไป ที่มีความชุ่มชื้น นิยมปลูกตามบ้านเพื่อใช้เป็นผักสวนครัวหรือทำยา

การปลูกและขยายพันธุ์

เจริญเติบโตได้ดีในดินเหนียวปนทรายหรือดินที่มีอินทรียวัตถุสูง มีการระบายน้ำที่ดี ต้องการแสงแดดพอสมควร ขยายพันธุ์ด้วยการแยกเหง้าหรือหัว โดยตัดเหง้าเป็นท่อน ๆ แล้วทาปูนแดงบริเวณรอยแผลที่ตัด เมื่อแห้งจึงนำไปปลูกในแปลงที่เตรียมไว้ ควรคลุมด้วยฟางหรือหญ้าแห้งเพื่อช่วยรักษาความชุ่มชื้นและป้องกันวัชพืช

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ราก รสขื่นเอียน แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้เลือดกำเดาออกทางปากและทางจมูก

ลำต้นเหนือดิน รสฝาดขื่นเอียน แก้ธาตุพิการ แก้อุจจาระพิการ

เหง้าหัวใต้ดิน รสฝาดขื่นเขื่อน เป็นยาแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ มีฤทธิ์เป็นยาระบายอ่อน ๆ สมานลำไส้ แก้สารพิษในท้อง แก้โรคหืด ขับลมในลำไส้ ใช้เป็นยาช่วยขับระดูประจำเดือนสตรีหลังคลอดบุตร ลดอาการอักเสบและบวม แก้ท้องเสีย แก้ปวดฟัน แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้เด็กเป็นไข้สูงตัวสั่นตาเหลือก ขับเลือดร้าย แก้บิด ใช้เหง้าสดที่แก่จัด เป็นยาใช้ภายนอก ฝนทาแก้เหน็บชา เมื่อยขบ แก้เคล็ดขัดยอก ฟกบวม ใช้ขี้ผึ้งผสมน้ำมันไพล ทาแก้อาการเคล็ดขัดยอก หรือใช้น้ำมันไพลผสมแอลกอฮอล์ทากันยุง แก้โรคผิวหนัง แก้ฝี ทาเคลือบแผล ป้องกันการติดเชื้อ ดูดหนอง สมานแผล

ใบ รสขื่นเอียน แก้ปวดเมื่อย แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว

ดอก รสขื่น ใช้รับประทานเป็นยาถ่าย รักษาโรคบิด ขับระดู ทำลายเลือดเสีย กระจายเลือดที่เป็นลิ่มเป็นก้อน แก้ช้ำใน

วิธีและปริมาณที่ใช้

  1. แก้อาการปวดเมื่อยและฟกช้ำ โดยใช้เหง้าหัวไพลแก่ 1 กิโลกรัม หั่นเป็นแว่นแล้วทอดในน้ำมันพืชร้อน 1/2 กิโลกรัม (ถ้าเป็นน้ำมันงาจะดีมาก) ทอดจนเหลืองแล้วเอาไพลออก ใส่กานพลู 2 ช้อนชา ทอดต่อไปอีก 10 นาที แล้วกรองเอาแต่น้ำมัน ตั้งไว้ให้เย็นแล้วใส่การบูรคนให้ละลายใช้ถูนวดวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น หรือเวลามีอาการปวด ควรเลือกใช้น้ำมันพืชที่บริสุทธิ์
กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง