ผักขมหนาม ประโยชน์และสรรพคุณ

ผักขมหนาม

ผักขมหนาม

ชื่อวงศ์ : AMARANTHACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Amaranthus spinosus L.

ชื่อสามัญ : Spiny amaranth, spiny pigweed

ชื่อพื้นเมืองอื่น : กะเหม่อลอมี แม่ล้อดู่, หมั่งลั้งดุ่ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ; ปะตึ (เขมร) ; ผักขมหนาม (ภาคกลาง) ; ผักโหมหนาม (ภาคใต้)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้ล้มลุก (ExH) แตกกิ่งก้านสาขา สูง 15-100 ซม. ลำต้นกลมหรือเป็นเหลี่ยมมน สีเขียวหรือสีแกมม่วงส้ม ต้นเกลี้ยง หรือมีขนเล็กน้อย มีหนามแหลมยาวอยู่ทั่วไป มักจะพบตามข้อเป็นส่วนมาก แตกกิ่งก้านสาขามาก

ใบ เป็นใบเดี่ยว ออกสลับกัน ลักษณะใบรูปไข่หรือรูปใบหอกแกมรูปไข่ โคนใบสอบเรียวปลายใบแหลมมนหรือผ่าเว้าเล็กน้อย บ่อยครั้งปลายใบยื่นเป็นหนามแหลมสั้น ๆ ใบเกลี้ยง แต่ใบอ่อนอาจมีขนเล็กน้อยตามเส้นใบ ใบกว้าง ก้านใบยาว

ดอก ดอกตอนล่างจะออกตามง่ามใบเป็นกระจุก และจะมีหนามแหลมตรง 2 อัน หรือ อาจมากกว่า 2 อยู่ด้วย หนามยาว ดอกมีสีเขียว ส่วนดอกตอนบนจะออกเป็นช่อตามยอดและง่ามใบ ไม่มีก้านดอก ดอกเพศผู้จะอยู่เหนือโคนช่อดอก บริเวณนี้จะมีหนามอ่อน ๆ หรือไม่มีหนามเลย แต่ตอนโคนของช่อดอกต่ำกว่าบริเวณที่มีดอกเพศผู้ จะมีหนามแหลมตรง 2 อัน เช่นเดียวกับดอกที่เป็นกระจุก กลีบดอกมี 5 กลีบ ปลายกลีบเป็นติ่งแหลมสั้น ๆ

ผล แห้งแตกได้ ลักษณะเป็นรูปขอบขนาน ปลายแยกเป็น 3 พู ภายในมีเมล็ด ซึ่งเมื่อต้นยุบหรือตายไปตามอายุ เมล็ดที่ร่วงลงสู้พื้นดินจะฝังและฟักตัวใต้ดิน รอวันแตกลำต้นและกิ่งก้านขึ้นมาอีกครั้ง

นิเวศวิทยา

เป็นพืชกลางแจ้ง พบขึ้นอยู่ทั่วไป เช่น ตามป่าเขาลำเนาไพร หรือตามข้างถนนหนทาง

การปลูกและขยายพันธุ์

เจริญเติบโตได้ดีในดินทุกสภาพทั่ว ๆ ไป ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ทั้งต้น รสขมเฝื่อนเย็น ขับปัสสาวะ แก้ตกเลือด แน่นท้อง และขับน้ำนม ใช้ต้นแห้งหรือต้นสดต้มเอาน้ำดื่มแก้อาการเจ็บคอ แก้บิดถ่ายเป็นเลือด นิ่วในถุงน้ำดี ใช้ภายนอกโขลกพอกหรือชะล้างหรือเผาเป็นเถ้าหรือเป็นผงโรย ฝี แผลงูกัด บวม อักเสบ แก้ลมพิษ

ราก รสเฝื่อนเย็น รับประทานแก้ช้ำใน แก้ไข้ ระงับความร้อน แก้เด็กลิ้นเป็นฝ้าละออง เผาไฟพอดำ ๆ จี้หัวฝี ดูดฝีให้แตก แก้ตกเลือด เป็นยาขับน้ำนม แก้เบื่ออาหาร ใช้ภายนอกแก้ฝี แก้กลาก

ในประเทศอินเดีย ใช้รากเป็นยาแก้ตกเลือด รักษากามโรค หนองใน อาการจุกเสียด และโรคเรื้อนกวาง เป็นยาขับและส่งเสริมการไหลของน้ำนม ใบและราก ต้มน้ำดื่มเป็นยาระบายของเด็ก และใช้อาบแก้อาการคันที่ผิวหนัง ใบและต้นโขลกพอกปิดแผลที่เป็นหนอง ฝี และแผลที่เกิดจากถูกไฟไหม้ น้ำร้อนลวก นอกจากนี้ยังใช้ทั้งต้นเป็นยา แก้พิษงูกัด

ในประเทศอินโดนีเซีย ใช้รากต้มเป็นยาขับประจำเดือนให้มาตามปกติ ใช้ขับปัสสาวะในกรณีที่ผู้ป่วยเป็นกามโรคหนองใน ใบมีคุณสมบัติในการฟอกโลหิต ใช้ได้ทั้งรับประทานและพอกแผล นอกจากนี้ยังใช้ผสมกับสมุนไพรชนิดอื่น ๆ เช่น ฝอยลม อบเชย และชะลูด รักษาหวัดและคอเจ็บ

วิธีและปริมาณที่ใช้

  1. ขับปัสสาวะ แก้บิดถ่ายเป็นเลือด แก้เจ็บคอ โดยใช้ทั้งต้น 1 กำมือหรือประมาณ 50 กรัม นำมาต้มในน้ำ 500 ซีซี แล้วกรองเอาน้ำดื่ม เช้า-เย็น
  2. รักษาแผลพุพอง โดยใช้ใบสด 10-15 กรัม นำมาโขลกให้ละเอียดใช้ทาและพอกบริเวณที่เป็น
กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง