บานเย็น

Plant Inventory Rukwa Region; Mbizi Forest Reserve

ชื่อวงศ์ : NYCTAGINACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Mirabilis jalapa L.

ชื่อสามัญ : Four O’clock, Marvel of Peru

ชื่อพื้นเมืองอื่น : จันยาม, จำยาม, ตามยาม (ภาคเหนือ) ; บานเย็น (ภาคกลาง)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้ล้มลุก (ExH) มีเหง้าหัวใต้ดิน สูงประมาณ 1.5 เมตร ลำต้นจะเป็นข้อสีเขียวลักษณะโปร่งแสง ตามบริเวณข้อจะพองออก และแตกกิ่งก้านสาขามาก

ใบ เป็นใบเดี่ยว ออกตรงข้ามกัน ลักษณะใบรูปไข่หรือรูปขอบขนานแกมรูปไข่ คล้ายรูปหัวใจ หรือรูปสามเหลี่ยม กว้าง 2-5 ซม. ยาว 5-15 ซม. ปลายใบเรียวแหลม โคนใบมนหรือกลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบมักมีขนเล็กน้อย

ดอก ออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง 4-5 ดอก มีหลายสี เช่น ขาว เหลือง ชมพู มีกลิ่นหอม แต่ละดอกมีริ้วประดับ ยาว 1-1.5 ซม. โคนเชื่อมกันคงอยู่จนเป็นผลกลีบดอกรูปกรวย ยาว 3-6 ซม. ด้านนอกมีขนเล็กน้อย ปลายแยกเป็น 5 กลีบ เมื่อบานเต็มที่จะมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 3 ซม. มีเกสรตัวผู้ 2 อัน

ผล ค่อนข้างกลม เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 0.7 ซม. และมี 1 เมล็ด ผลเมื่ออ่อนสดเป็นสีเขียวและเมื่อแก่จะเป็นสีดำ ผิวข้างนอกขรุขระ

นิเวศวิทยา

มีถิ่นกำเนิดแถบอเมริกาใต้ เป็นไม้กลางแจ้งหรือร่มรำไร ขึ้นได้ทั่วไปในดินทุกชนิด ในประเทศไทยนิยมปลูกเป็นไม้ประดับ

การปลูกและขยายพันธุ์

เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนซุย ที่ความชื้นปานกลาง ปลูกง่าย ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด หรือปักชำเหง้าหัวใต้ดิน

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ราก รสเมาเบื่อขื่น ขับปัสสาวะ แก้ตกขาว แก้อาเจียนเป็นเลือด พอกแผลเรื้อรัง ฝี หนอง แก้บวม ขับเหงื่อ แก้ไข้ ระงับร้อน

ใบ รสเย็น น้ำคั้นทาแก้ผื่นคันและลมพิษ รักษาแผลเรื้อรัง แก้กลากเกลื้อน

ดอก รสเฝื่อน แก้อาเจียนเป็นเลือด

เมล็ด รสเมาเบื่อขื่น ทำเป็นแป้งทาแก้สิว ลบรอยด่างดำบนใบหน้ารักษาแผลมีน้ำเหลือง

วิธีและปริมาณที่ใช้

  1. แก้อาการกระอักเลือดและอาเจียนเป็นเลือด โดยใช้ดอกสดประมาณ 100-120 กรัม นำมาโขลกให้ละเอียดผสมน้ำ 500 ซีซี แล้วกรองเอาแต่น้ำดื่ม
  2. รักษากลากเกลื้อน โดยใช้ใบสด 100 กรัม นำมาโขลกให้ละเอียดแล้วทาและพอกบริเวณที่เป็น หรือใช้ใบสดโขลกให้ละเอียดผสมกับน้ำเล็กน้อยนำไปอุ่นไฟให้ร้อนพอประมาณใช้พอกฝีที่มีหนอง

ข้อควรทราบ

  • รากมีรสปร่าและซ่า ทำให้น้ำลายออกมาก ถ้าเป็นผงเมื่อถูกผิวหนังจะมีอาการระคายเคือง รากมีสารอัลคาลอยด์ ชื่อ Trigonelline
กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง