ธรณีสาร

ชื่อวงศ์ : EUPHORBIACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Phyllanthus pulcher Wall. Ex Mull.Arg

ชื่อพ้อง : Phyllanthodendron pulcher Wall. Ex Mull.Arg

ชื่อสามัญ : Tropical leaf-flower

ชื่อพื้นเมืองอื่น : ว่านธรณีสาร, เสนียด (กรุงเทพฯ) ; ก้างปลา (นราธิวาส) ; ก้างปลาดิน, ดอกใต้ใบ (นครศรีธรรมราช) ; ก้างปลาแดง, ครีบยอด (สุราษฎร์ธานี) ; กระทืบยอด (ชุมพร) ; คดทราย (สงขลา) ; เดอก้อเนาะ (มลายู-นราธิวาส) ; ตรึงบาดาล (ประจวบคีรีขันธ์) ; รุรี (สตูล)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้พุ่มกึ่งไม้ต้นขนาดเล็ก (S/ST) สูงประมาณ 1 เมตร เปลือกลำต้นเรียบสีน้ำตาล มีรอยแผลของใบที่หลุดร่วงปรากฏให้เห็นตลอดทั้งต้น ลำต้นตั้งตรง

ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกันซ้ายขวาถี่ ๆ ลักษณะใบรูปขอบขนานหรือรูปไข่แกมขอบขนาน ปลายใบกลมมน ปลายสุดมีติ่งแหลมเล็กๆ ขอบใบเรียบ โคนใบเบี้ยวหรือมน เนื้อใบบาง เกลี้ยงทั้งสองด้าน ด้านท้องใบมีสีอ่อนกว่าด้านแผ่นใบ ก้านใบสั้นมาก ยาวประมาณ 1 มม. มีหูใบเล็ก ๆ แหลม ๆ หนึ่งคู่ ยาว 2.5 มม. ติดอยู่ที่โคนก้านใบ

ดอก ออกดอกเป็นดอกเดี่ยว ๆ ตามง่ามใบและปลายกิ่ง ซึ่งใบได้ลดรูปลงไปจนดูคล้ายช่อดอก ดอกเพศผู้ ออกเป็นกระจุกตามง่ามใบใกล้โคนกิ่ง ก้านดอกยาว ดอกมี 4 กลีบ รูปสามเหลี่ยม รูปไข่แกมสามเหลี่ยม หรือรูปไข่แกมรูปขอบขนาน เรียงเป็นชั้นเดียว สีเขียวอ่อน โคนกลีบสีแดงเข้ม ขอบกลีบสีอ่อน และเป็นแฉกแหลมๆ จำนวนมาก ก้านเกสรเชื่อมติดกันเป็นแท่งสั้นๆ อับเรณูแตกตามยาว ฐานดอกมีต่อมรูปไต 4 ต่อม ดอกเพศเมีย มักจะออกตามง่ามใบที่อยู่ตอนบนของกิ่ง ก้านดอกยาว มีกลีบดอก 6 กลีบ รูปไข่หรือรูปไข่แกมขอบขนาน ยาวประมาณ 8 มม. เรียงเป็นชั้นเดียว

ผล ลักษณะค่อนข้างกลม มีเส้นผ่านศูนย์กลางยาวประมาณ 3 มม. ผิวเกลี้ยง สีน้ำตาลอ่อน ก้านผลยาว

นิเวศวิทยา

เป็นไม้ที่ขึ้นกระจัดกระจายในป่าดงดิบ เหนือระดับน้ำทะเลไม่เกิน 420 เมตร ปลูกเป็นสมุนไพรและเป็นวัชพืชตามสวนผลไม้ นิยมปลูกไว้ตามวัดและบ้านเรือนเพื่อใช้ใบประพรมน้ำมนต์ธรณีสารเป็นการมงคล

การปลูกและขยายพันธุ์

เจริญเติบโตได้ในดินทุกสภาพทั่วๆ ไป ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ต้น รสจืดเย็น น้ำต้มทั้งต้นดื่มแก้ปวดท้อง ใช้ภายนอกเป็นยาล้างตา ทาผิวหนัง แก้ฝีอักเสบ แก้คัน ทาท้องแก้ไข้ และทาท้องเด็กช่วยให้ไตทำงานเป็นปกติ

ใบ รสเย็น โขลกเป็นยาพอกเหงือก แก้ปวดฟัน พอกฝี แก้อาการบวมและคันตามร่างกาย บดให้ละเอียดผสมพิมเสนกวาดคอเด็ก แก้ร้อนใน แก้พิษตานซาง ต้มน้ำดื่มช่วยขับลมในลำไส้

วิธีและปริมาณที่ใช้

  1. แก้ปวด ฟกบวม โดยใช้ใบสดประมาณ 15-30 กรัม มาโขลกให้ละเอียด ผสมเหล้าโรงพอประมาณ พอกหรือทาบริเวณที่มีอาการ
  2. แก้อาการปวดท้อง โดยใช้ต้นสดยาวประมาณ 15-20 ซม. ตัดเป็นท่อนสั้น ๆ ต้มน้ำ 500 ซีซี ประมาณ 15 นาที กรองเอาน้ำดื่มหรือจิบเรื่อยๆ
กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง