ตีนเป็ด

ตีนเป็ด

ชื่อวงศ์ : APOCYNACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Alstonia scholaris (L.) R.Br.

ชื่อสามัญ : Devil tree, White cheeesewood, Blackboard tree, Devil’s bark

ชื่อพื้นเมืองอื่น : หัสบรรณ (กาญจนบุรี) ; กะโน้ะ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ; สัตบรรณ (ภาคกลาง, เขมร-จันทบุรี) ; พญาสัตบรรณ, ชบา, ตีนเป็ด (ภาคกลาง) ; บะซา, ปูลา, ปูแล (มลายู-ยะลา-ปัตตานี) ; ยางขาว (ลำปาง)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้ต้น (T) ลักษณะโคนต้นเป็นพูพอน ลำต้นมีเปลือกสีเทาเกือบดำ สูงประมาณ 5-30 เมตร แตกกิ่งออกรอบข้อ เมื่อกรีดจะมีน้ำยางสีขาวเหมือนน้ำนม

ใบ เป็นใบเดี่ยว แตกใบเป็นวงรอบกิ่งหรือข้อ ประมาณ 4-7 ใบ ลักษณะใบรูปขอบขนานแกมรูปไข่กลับ ปลายใบมนหรือเว้าบุ๋ม ขอบใบเรียบ โคนใบสอบเรียว หรือรูปลิ่ม แผ่นใบสีเขียวสด เส้นแขนงใบถี่ ประมาณ 30-40 คู่ ท้องใบหรือใต้ใบ สีขาวนวล เกลี้ยง

ดอก ออกดอกเป็นช่อแบบช่อเชิงหลั่น ออกช่อที่ปลายกิ่งหรือยอด มีดอกย่อยจำนวนมากติดกันเป็นกระจุกกลม ที่ปลายกิ่ง มีกลีบรองกลีบดอก 5 กลีบ กลีบดอก 5 กลีบ สีขาวอมเหลือง เรียงตัวแบบบิดเวียน มีเกสรเพศผู้ 5 อัน เกสรเพศเมีย 2 อัน ออกดอกช่วงเดือนตุลาคม ถึงพฤศจิกายน

ผล เป็นฝักรูปกลมยาว ออกเป็นคู่ เมื่อแก่จัดจะแตกออกเป็น 2 ซีก ภายในมีเมล็ดจำนวนมาก

เมล็ด ลักษณะรูปขอบขนาน มีขนที่ปลายทั้งสองสีขาวนวลเป็นกระจุก ปลิวตามลม

นิเวศวิทยา

เป็นไม้กลางแจ้ง มีถิ่นกำเนิดในเอเชียและแอฟริกาเขตร้อน ขึ้นตามป่าละเมาะ และป่าดิบทั่วไป

การปลูกและขยายพันธุ์

เจริญเติบโตได้ดีในดินทั่ว ๆ ไป ขยายพันธุ์ด้วยการปักชำกิ่ง หรือเพาะเมล็ด

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ราก รสร้อนเล็กน้อย ใช้รักษาโรคมะเร็ง เป็นยาขับลมในลำไส้ ในประเทศฟิลิปปินส์ ใช้รากรักษาโรคเกี่ยวกับตับ

เปลือกต้น รสขมเย็น รักษาโรคเบาหวาน โรคบิด แก้โรคตับ หลอดลมอักเสบ แก้โรคท้องร่วงเรื้อรัง ขับพยาธิไส้เดือน แก้ไอ แก้ไข้ เป็นยาสมานแผลในลำไส้ ขับน้ำนม ขับระดู แก้ไข้หวัด น้ำมูกไหล ขับน้ำเหลืองเสีย รักษามาลาเลีย

  • ประเทศอินเดีย ใช้เปลือกป่นเป็นผงผสมเป็นตัวยาพอกแก้โรคปวดตามข้อ ใช้เปลือกสดผสมกับน้ำมันเป็นยารักษาโรคเรื้อน
  • ประเทศปากีสถานและอินเดีย ใช้เปลือกต้น ซงเป็นยารักษาโรคไข้มาลาเรีย แทนเปลือกซิงโคน่า แก้โรคท้องร่วง โรคบิด ขับพยาธิ เป็นยาบำรุง ขับน้ำนม แก้หืด
  • ประเทศฟิลิปปินส์ ใช้เปลือกต้มเป็นยาแก้ไข้ สกัดเปลือกด้วยแอลกอฮอล์ ใช้เป็นยาขับลม
  • ชาวสเปน ในสมัยก่อนใช้สารแอลคาลอยด์ที่สกัดได้จากเปลือกเป็นยารักษาโรคมาเลเรียแทนควินิน
  • ประเทศอินโดนีเซีย ใช้เปลือกเป็นยาบำรุงธาตุ แก้ไข้ แก้เบาหวาน ขับพยาธิ แก้ไอ

ใบ รสขมเย็น ใช้พอกดับพิษต่าง ๆ ใบอ่อนใช้ชงดื่มหรือปรุงเป็นยารักษาโรคลักปิดลักเปิด

  • ประเทศอินเดีย ใช้ใบสดโขลกแล้วคั้นเอาน้ำผสมกับน้ำขิงเป็นยาบำรุงกำลังสำหรับผู้หญิงหลังการคลอดบุตร
  • ประเทศมาเลยเซีย ใช้ใบอ่อนต้มเป็นยารักษาโรคเหน็บชา
  • ประเทศฟิลิปปินส์ ใช้น้ำจากใบผสมกับขิงสดหรือขมิ้นอ้อยใช้ขับน้ำคาวปลาดื่มหลังคลอดบุตร

ยาง รสร้อนขม ใช้ปรุงเป็นยารักษาแผลเน่าเปื่อย เป็นยาบำรุงกระเพาะ บำรุงคนไข้หลังการเจ็บไข้ได้ป่วย ทำให้เจริญอาหาร ผสมกับน้ำมันเป็นยาแก้ปวดหู ในประเทศฟิลิปปินส์ ใช้น้ำยางรักษาโรคปวดตามข้อ

ดอก รสขมเย็น แก้ไข้เพื่อโลหิต ไข้เหนือ ไข้ตัวร้อน

ดอกตีนเป็ด

วิธีและปริมาณที่ใช้

รักษาโรคเบาหวาน โรคบิด ท้องร่วง แก้ไอ แก้ไข้ เป็นยาสมานแผลในลำไส้ โดยใช้เปลือกต้นขนาน 1 ฝ่ามือ หรือประมาณ 40 กรัม สับเป็นชิ้น ต้มในน้ำเดือด 1 ลิตร ประมาณ 15 นาที กรองเอาน้ำดื่ม

กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง