คำไทย

คำไทย

ชื่อวงศ์ : BIXACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Bixa orellana L.

ชื่อสามัญ : Anatto tree

ชื่อพื้นเมืองอื่น : ชิติหมัก, มะกาหยุม, แสด (ภาคเหนือ) ; หมากมอง (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) ; คำเงาะ, คำแงะ, คำไทย, คำแฝด, คำแสด (กรุงเทพฯ) ; คำยง, ชาตรี (เขมร) ; จำปู้, ส้มปู้ (เขมร-สุรินทร์) ; ชาด (ภาคใต้)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้พุ่มกึ่งไม้ต้นขนาดเล็ก (ExS/ST) มีความสูงประมาณ 3-10 เมตร ลำต้นตั้งตรง มีสีน้ำตาล

ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงเวียนรอบลำต้น ลักษณะใบรูปไข่หรือรูปหัวใจปลายใบเป็นติ่งแหลม ขอบใบเรียบหรือเป็นคลื่น โคนใบเว้าเป็นรูปหัวใจ มีเส้นใบสีแดงออกจากฐาน 5 เส้น ก้านใบยาวประมาณ 3-7 ซม.

ดอก ออกดอกเป็นช่อที่ส่วนยอด ช่อหนึ่ง ๆ มี 5-10 ดอก สีขาวหรือสีชมพูอ่อน กลีบรองกลีบดอก 5 กลีบ สีเขียว มีขนาดเล็กและมีต่อมอยู่ที่ฐานกลีบดอก 5 กลีบ ไม่ติดกัน ดอกจะมีอยู่ชั้นเดียว ออกดอกเกือบตลอดปี

ผล ลักษณะรูปไข่หรือกลม มีขนสีแดงสด คล้ายเงาะ ผลแก่แล้วแตก ภายในมีเมล็ดจำนวนมาก

เมล็ด จะมีเนื้อหุ้มเมล็ดสีแดงหรือสีแสด

นิเวศวิทยา

มีถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกาเขตร้อน และได้นำมาปลูกในประเทศไทยที่มีอากาศร้อนทั่ว ๆ ไป นิยมปลูกกันเป็นไม้ประดับให้มีความสวยงาม

การปลูกและขยายพันธุ์

เจริญเติบโตได้ดีในดินทุกสภาพทั่วไป ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด การปักชำหรือการตอนกิ่ง

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

เปลือกราก รสร้อนขมหอม แก้ไข้ แก้ไข้มาลาเรีย

เปลือกเมล็ด รสร้อนหวาน เป็นยาระบายท้อง ให้สีแดงซึ่งใช้แต่งสีอาหาร เรียก “Annatto”

เมล็ด รสร้อนหอม เป็นยาหอม ยาฝาดสมาน แก้ไข้ แก้หนองใน แก้ไข้มาลาเรีย แก้พิษจากมันสำปะหลังและสบู่แดง

ผล รสฝาดร้อน เป็นยาสมาน

ดอก รสหวานสุขุม บำรุงโลหิตและน้ำเหลือง ให้เป็นปกติ แก้แสบร้อน คัน ตามผิวหนัง ขับระดู แก้โลหิตจาง แก้ดีพิการ แก้บิด แก้ไตพิการ บำรุงประสาท บำรุงหัวใจ

ใบ รสร้อนหอม แก้ไข้ แก้บิด ขับปัสสาวะ แก้โรคดีซ่าน แก้งูกัด

วิธีและปริมาณที่ใช้

  • แก้ไข้ ขับปัสสาวะ ป้องกันไข้มาลาเรีย โดยใช้รากและใบสดอย่างละเท่า ๆ กัน ประมาณ 20 กรัม นำมาล้างน้ำให้สะอาดต้มในน้ำเดือดประมาณ 15 นาที กรองเอาน้ำดื่มวันละ 2 เวลา

ข้อควรทราบ

  1. เมล็ดมีสารที่ให้สี คือ Bixin เป็นสีแดงส้ม ซึ่ง Bixin เป็น Carotenoid มีไขมันเล็กน้อย ใช้แต่งสีในอาหาร
  2. การเตรียมสีจากเมล็ดคำไทย โดยแกะเมล็ดออกจากผลที่แก่จัดแช่น้ำร้อนทิ้งไว้หลาย ๆ วันจนสารสีตกตะกอน แล้วแยกเมล็ดออกนำน้ำที่ได้ไปเคี่ยวจนงวดเกือบแห้ง แล้วตากแดดจนแห้งเป็นผงเก็บไว้ใช้

เมล็ดคำไทย

กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง