ข่า

ชื่อวงศ์ : ZINGIBERACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Alpinia galanga (L.) Wild.

ชื่อสามัญ : Greater galangal

ชื่อพื้นเมืองอื่น : ข่าหยวก, ข่าหลวง (ภาคเหนือ); สะเอเชย, เสะเออเคย (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ; ข่า (ทั่วไป) ; กฎุกกโรหินี (ภาคกลาง)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้ล้มลุก (H) ที่มีลำต้นใต้ดินเป็นเหง้า มีข้อและปล้องชัดเจน เลื้อยขนานพื้นดินและแตกแขนงเป็นแง่งเป็นง่าม เหง้าหัวมีขนาดใหญ่ด้วนสีขาว ลำต้นเหนือดินเป็นกาบใบที่หุ้มซ้อนทับกัน มีสีเขียวทรงกระบอกกลม

ใบ เป็นใบเดี่ยว แตกใบเวียนรอบต้น ลักษณะใบรูปขอบขนานหรือรูปขอบขนานแกมรูปไข่ ขอบใบเรียบและบางช่วงเป็นคลื่น ปลายใบเป็นติ่งแหลมหรือเรียวแหลม โคนใบเฉียงและสอบเรียวเข้าหาก้านใบ แผ่นใบสีเขียวเข้มเป็นมัน ก้านใบสั้น

ดอก ออกดอกเป็นช่อแบบช่อกระจะ ออกช่อตรงปลายยอด แกนกลางช่อมีขน และดอกช่อจะจัดอยู่ด้วยกันอย่างหลวม ๆ ช่อที่ยังอ่อนจะมีกาบสีเขียวอมเหลืองหุ้มมิด ส่วนดอกสีขาวอมม่วงแดงนั้นจะบานจากข้างล่างขึ้นบน

ผล ลักษณะกลมโตหรือรี ขนาดเท่าเม็ดบัว ผลอ่อนสีเขียวเมื่อแก่จะมีสีแดงอมส้ม ภายในมีเมล็ดเล็ก ๆ สีดำ มีรสขมและเผ็ด

นิเวศวิทยา

เป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ในทุกสภาพพื้นที่ ทุกภาคของประเทศไทยที่เป็นที่ลุ่มชื้นแฉะ ไม่มีน้ำขัง เช่น ริมคลองหรือริมตลิ่ง ซึ่งดินมีความชื้นสูง นิยมปลูกไว้ในครัวเรือนเพื่อใช้ในการประกอบอาหาร และเป็นยา

การปลูกและขยายพันธุ์

สามารถปลูกได้ทุกฤดูกาล เป็นพืชที่เจริญเติบโตง่ายและเร็ว ขยายพันธุ์ด้วยการแยกหน่อหรือเหง้าแก่ปักชำ

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ราก รสร้อนปร่า เป็นยาขับเสมหะ ขับโลหิต แก้เหน็บชา ขับหลอดลม

เหง้าและราก รสร้อนปร่า เป็นยาขับลม แก้ปวดท้อง ท้องเสีย รักษาอาการจุกเสียดแน่นท้อง อาหารไม่ย่อย

เหง้าหัวใต้ดิน รสเผ็ดร้อนขม ขับลม แก้ฟกช้ำ แก้บวม แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แก้กลากเกลื้อน ขับลมในลำไส้ แก้ปวดมวนในท้อง เป็นยาขับลมในหญิงหลังคลอดบุตร ใช้ภายนอก รักษาอาการคันในโรคลมพิษ ช่วยย่อยอาหาร แก้บิด แก้ลมพิษ แก้โรคปวดบวมตามข้อ หลอดลมอักเสบ

ใบ รสเผ็ดร้อน เป็นยาแก้กลากเกลื้อน ฆ่าพยาธิ และต้มอาบแก้ปวดเมื่อยตามข้อ

ต้น รสเผ็ดร้อนซ่า ต้นแก่โขลกผสมน้ำมันมะพร้าวทาแก้ตะคริว แก้ปวดเมื่อยตามกล้ามเนื้อ

ผล รสเผ็ดร้อน เป็นยาช่วยย่อยอาหาร แก้ปวดท้อง แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้บิด แก้แน่นหน้าอก

ดอก รสเผ็ดร้อน เป็นยาแก้กลากเกลื้อน

หน่อ รสเผ็ดร้อนหวาน บำรุงไฟธาตุ แก้ลมแน่นหน้าอก

วิธีและปริมาณที่ใช้

  • แก้โรคกลากเกลื้อน โดยใช้เหง้าข่าแก่ล้างให้สะอาด ผ่านเป็นแว่นบาง ๆ หรืออาจจะทุบให้แตก นำไปแช่เหล้าโรงหรือน้ำส้มสายชูทิ้งไว้ 1 คืน ทำความสะอาดบริเวณที่และขูดบริเวณที่เป็นให้เป็นผิวสีแดง
  • รักษาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด โดยใช้เหง้าแก่สดหรือแห้ง ขนาดเท่าหัวแม่มือ ถ้าสดหนักประมาณ 5 กรัม หรือแห้งหนักประมาณ 2 กรัม โขลกพอแหลก เติมน้ำปูนใสหรือต้มน้ำดื่มครั้งละครึ่งถ้วยแก้ว
กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซต์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง