มะละกอ

ชื่อวงศ์ : CARICACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Carica papaya L.

ชื่อสามัญ : Papaya, Pawpaw, Tree melon

ชื่อพื้นเมืองอื่น : มะก้วย (ภาคเหนือ) ; สะกุยเส่ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ; หมากซางพอ (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน) ; หมักหุ่ง (นครพนม, เลย) ; มะละกอ (ภาคกลาง) ; ลอกอ (ภาคใต้) ; ก้วยลา (ยะลา) ; แตงต้น (สตูล) ; มะเต๊ะ (มลายู-ปัตตานี)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้ต้นขนาดเล็ก (ExST) ลำต้นตรงสูงประมาณ 2-10 เมตร เนื้ออ่อน และกลวง หักโค่นง่าย ไม่แตกกิ่งก้านสาขา ผิวเปลือกต้นขรุขระและมีรอยแผลเป็นที่ใบร่วงหลุดไป

ใบ เป็นใบเดี่ยว แตกใบเวียนรอบต้น ลักษณะใบรูปไข่หรือรูปสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด โคนใบรูปหัวใจหรือรูปติ่งหู ปลายใบเรียบเรียวแหลม ขอบใบเป็นแฉกลึกเข้าหาเส้นกลางใบ มีตั้งแต่ 3-7 แฉก บางครั้งในแต่ละแฉกจะเป็นแฉกอีกครั้ง ขอบของแต่แฉกเป็นจักฟันเลื่อย และมีเส้นกลางใบมาบรรจบที่โคนใบ ก้านใบกลวง และยาวประมาณ 60-100 ซม.

ดอก ออกดอกเป็นช่อแบบช่อแยกแขนง ตามง่ามใบ สีขาวอมเหลือง หรือสีขาวนวล ดอกมักจะแยกเป็นต้นเพศและต้นเพศเมีย หรือบางครั้งพบดอกเพศผู้และดอกเพศเมียอยู่บนต้นเดียวกัน และดอกเพศผู้จะมีขนาดเล็กกว่า ดอกมีกลีบดอก 5 กลีบ โคนกลีบดอกเชื่อมติดกัน ปลายกลีบแยกออกเป็นแฉก (ดอกเพศผู้) ส่วนดอกเพศเมีย กลีบดอก 5 กลีบ แยกจากกัน

ผล เป็นผลแบบมีเนื้อหลายเมล็ด ลักษณะผลรูปรี หรือรูปไข่ เปลือกเรียบ บาง สีเขียว เมื่อสุกจะมีสีเหลืองหรือสีส้ม ตรงกลางกลวง เนื้อในมีสีขาว อ่อนนุ่ม เมื่อสุกจะเป็นสีเหลืองหรือสีส้ม ภายในมีเมล็ด

เมล็ด เมล็ดมีสีดำ หรือสีน้ำตาลดำ มีจำนวนมาก

นิเวศวิทยา

มีถิ่นกำเนิดในอเมริกากลางเขตร้อน สามารถปลูกได้ทั่วในเขตร้อน นิยมปลูกตามบ้านเรือน สวนครัว หรือปลูกเพื่อการค้า

การปลูกและขยายพันธุ์

เป็นไม้กลางแจ้ง เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนซุย ต้องการน้ำมาก ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด หรือการปักชำ

ประโยชน์ทางยา

รสและสรรพคุณในตำรายา

ราก รสขื่น ฉุนเอียน เป็นยาขับปัสสาวะ แก้โรคเกี่ยวกับกระเพาะปัสสาวะ เช่น ทางเดินปัสสาวะอักเสบ แก้โรคหนองใน บำรุงน้ำนม เจริญอาหาร แก้มุตกิดระดูขาว ใช้ทาถูเพื่อให้เลือดมาเลี้ยงบริเวณนั้นมาก ๆ แก้โรคเกี่ยวกับไต หรือใช้ผสมเป็นยาแก้คุดทะราด และริดสีดวงทวาร แก้กลากเกลื้อน

ต้นอ่อน รสฉุนเอียน แก้มุตกิดระดูขาว ทำให้แท้ง ใช้ต้นมะละกอเป็นยาขับประจำเดือน และลดไข้

ผล ใช้ทั้งผลดิบ (ผลจืด) และผลสุก (รสหวาน) ต้มแล้วคั้นเอาน้ำเป็นยา ขับพยาธิ บำรุงน้ำนม ขับน้ำเหลืองเสีย แก้โรคเลือดออกตามไรฟัน แก้โรคบิด แก้ริดสีดวงทวาร ช่วยอาหาร ขับน้ำดี เป็นยาขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะขัด ยาถ่ายหรือยาระบายอ่อน ๆ ขับลม และเป็นยาเจริญอาหาร

  • ผลดิบ รสจืด ใช้ขับลม ขับปัสสาวะ ขับพยาธิ แก้ปัสสาวะขัด
  • ผลสุก รสหวาน เป็นยาระบายท้อง เหมาะสำหรับผู้ที่ท้องผูกเป็นประจำ บำรุงน้ำนมและเจริญอาหาร เนื้อในผลแห้ง เป็นยาลดการบวมและเท้าอักเสบ

ใบ รสเอียน โขลกพอกแผลเรื้อรังฝี นำใบสดมาย่างไฟหรือลวกน้ำร้อน แล้วใชประคบในขณะอุ่น ๆ ตามบริเวณที่ปวด แก้ปวดบวม แก้ปวดเจ็บ แก้ปวดวิถีประสาท ขับน้ำนม และแก้อาการบวบของโรคเท้าช้าง หรือใช้ใบแห้งโขลกให้ละเอียดเป็นผง ชงกับน้ำดื่มเป็นยาแก้โรคเกี่ยวกับกระเพาะอาหาร ใช้ใบสดต้ม เอาน้ำดื่มเป็นยาแก้หอบหืด แก้บวมเจ็บปวด แก้โรคเหน็บชา แก้ไข้ ขับพยาธิ แก้บิด บำรุงหัวใจ แก้ปวดบวม แก้โรคไขข้ออักเสบ แก้โรคเท้าช้าง

ยาง รสเมากัด ยางจากผลดิบใช้กัดหูด กัดแผลรักษาตาปลา เนื้องอกอื่น ๆ กัดรอยด่างดำ และทำให้ผิวหนังอ่อนนุ่มได้ ใช้ทำเครื่องสำอาง เพื่อลบรอยฝ้าแก้จุดด่างดำบนใบหน้าและตามผิวหนัง ต้มดื่มฆ่าพยาธิหลายชนิด แก้กระเพาะอักเสบ แก้ตับม้ามโต เป็นยาเจริญอาหาร ขับระดู ในประเทศอินโดนีเซียและฟิลลิปินส์ ใช้ตัดปลายผล แล้วถูแผลที่ถูกงูกัด จนกระทั่งเลือดไหล หรือใช้ภายนอกทาลดอาการบวม อักเสบที่เกิดจากการซ้ำ ใช้กระเพาะอาหาร ช่วยย่อยอาหาร ขับประจำเดือน ขับพยาธิ

วิธีและปริมาณที่ใช้

  1. แก้สตรีมีระดูขาวมากผิดปกติ โดยใช้ต้นอ่อน 1-2 กำ หรือประมาณ 50-75 กรัม น้ำมาต้มในน้ำเดือด 1 ลิตร เคี่ยวแล้วกรองเอาน้ำดื่มเป็นประจำวันละ 2-3 เวลา
  2. ขับปัสสาวะ โดยใช้รากสด 60-80 กรัม หรือรากแห้ง 30-40 กรัม ล้างให้สะอาดหั่นเป็นชิ้นต้มในน้ำสะอาด 1 ลิตร ประมาณ 15 นาที แล้วกรองเอาน้ำดื่มก่อนอาหารวันละ 3 เวลา
  3. แก้ปวดบวม ฟกช้ำ โดยใช้ใบสด 1-2 ใบ นำไปย่างไฟให้สุกร้อน แล้วนำมาพอกและห่อหุ้มบริเวณที่มีอาการขณะที่ยังร้อนและอุ่น

ข้อควรทราบ

  • เมล็ดสดถ้ารับประทานมาก ๆ อาจเกิดมะเร็งได้
  • สตรีมีครรภ์ ห้ามรับประทานยางและเมล็ด เพราะอาจทำให้แท้งได้
  • ผู้ที่มีอาการแพ้ยางมะละกอ จะมีอาการผิดปกติ หรือจะมีผื่นคันขึ้น ให้หยุดใช้ทันที
กติกาข้อตกลงก่อนการแสดงความคิดเห็น
1. โปรดงดเว้นการใช้คำหยาบคาย, ส่อเสียด
2. ทุกความเห็นต้องไม่มีการดูหมิ่น, กล่าวหาให้ร้าย, สร้างความแตกแยก หรือ "กระทบถึงสถาบันอันเป็นที่เคารพ"
3. ทางเว็บไซท์จะขอลบความคิดเห็นโดยทันที เมื่อความเห็นไม่เป็นไปตามข้อตกลง